,,Banvloek van Rome was eretitel''

Gent
Van onze medewerkster
Hilde Pauwels

TUUR Van Wallendael, Flor Bex, Herman Balthazar, Tom Lanoye. Het zijn maar enkele van de vele klinkende namen die actief waren in het Taalminnend studentengenootschap 't Zal Wel Gaan, kortweg 't Zal.
Het is niet alleen de oudste studentenvereniging in Vlaanderen, maar ongetwijfeld ook de meest spraakmakende. ,,'t Zal stond vaak op de eerste rij bij maatschappelijke en ideologische kwesties'', zegt de Oost-Vlaamse provinciegouverneur Herman Balthazar. Hij werd midden de jaren '50 actief bij 't Zal, maar is sinds zijn openbare leven een stil lid.
Balthazar wijst er op dat binnen 't Zal de discussies vaak op het scherpst van de snee werden uitgevochten.
,,Maar 't Zal werd samengehouden door rituelen die de jaren hebben getrotseerd. Zo fungeerden de zogeheten ,,tonzittingen'' vaak als bindmiddel. We zongen zelfgeschreven epossen, vaak met heel scabreuze teksten.''
Hij maakt nu deel uit van de Bond van Oud-leden (B.O.L.), die ook een eeuwenoude traditie kent. De initiële taak van de B.O.L was het verlenen van renteloze studieleningen, onder meer om studenten aan te zetten om aan de Nederlandse universiteiten voort te studeren.
De hang naar Nederland heeft alles te maken met de ontstaansgeschiedenis van 't Zal. België was toen pas een onafhankelijke staat. ,,'t Zal werd in 1852 gesticht door de eerste generatie liberale flaminganten, onder wie Julius Vuylsteke. Het orangisme was dan wel politiek dood, maar binnen de liberale beweging waren er nog sporen van terug te vinden. Ook 't Zal zocht naar culturele banden met het noorden. De maatschappelijke context van toen is heel boeiend. Zo krijgt de Vlaamse beweging een sterker en radicaler karakter. Ook begint de tegenstelling tussen het liberalisme en de katholieke vleugel steeds groter te worden'', zegt Balthazar. ,,Al vlug kwam er een banvloek vanuit Rome. De paus vond de literaire teksten die in de almanakken van 't Zal stonden, onaanvaardbaar. Voor ons werd de banvloek een soort eretitel waarnaar we vaak verwijzen.'' Al vlug dook er een nieuwe strekking op binnen 't Zal: de sociaalradicale vleugel met Emiel Moyson als spreekbuis. Hij zocht raakvlakken met de eerste vormen van de arbeidersbeweging, en dit leverde bij de ,,'t zallers'' heel wat discussiestof op.
In het begin van de twintigste eeuw was 't Zal een van de belangrijkste drukkingsgroepen in de strijd voor de vernederlandsing van de Gentse universiteit. Maar intern woedden er felle meningsverschillen over hoe dit het best diende te verlopen.
In 1923 werden de eerste stappen naar de vernederlandsing van de Gentse universiteit gezet, met als hoogtepunt de benoeming van August Vermeylen, die in 1930 de eerste Vlaamse en vrijzinnige rector werd. De twee wereldoorlogen tastten de Vlaamse beweging fel aan. ,,Een aantal leden kwam terecht in het activisme. De hamvraag was of de Vlaamse strijd wel het speerpunt van de werking moest blijven. Na de Eerste Wereldoorlog meenden sommigen dat 't Zal resoluut voor het eenheidsfront en het antifascisme diende te kiezen. Heel wat 't Zallers trokken naar Spanje om er in de burgeroorlog tegen Franco te vechten. Ook na de Tweede Wereldoorlog legt 't Zal heel sterke vrijzinnige en antifascistische accenten'', zegt Balthazar.
De contestatiebeweging van mei '68 liet ook 't Zal niet onberoerd. ,,Onze leuze was altijd ,,Klauwaard en Geus'', maar daar werd op het eind van de jaren '60 het grote anarchistische beginsel ,,geen god, geen meester'' aan toegevoegd.''

Eva De Vlieger (23) behoort tot de huidige generatie 't Zallers. ,,Als er nog wordt gezongen, is dat vooral A bas la calotte'', zegt ze.
Calotte is een Frans scheldwoord voor geestelijken.
,,Dit lied staat symbool voor de volledige scheiding tussen kerk en staat die we nastreven. Zo deden we enkele jaren geleden een oproep om je te laten schrappen uit het doopregister. Hier in Gent gaven daar enkele honderden mensen gehoor aan.''
Nog steeds fulmineert 't Zal tegen de manier waarop de overheid erediensten, maar ook de vrijzinnigheid financiert.
,,Wij willen dat iedereen zelf kan kiezen waar een deel van zijn belastinggeld naar toe gaat, bijvoorbeeld Amnesty International of de katholieke kerk'', zegt Manu Robbroeckx (58), nu lid van de B.O.L. maar voorheen een heel actieve 't Zaller.
Manu Robbroeckx merkt op dat 't Zal vroeger meer resolute standpunten in nam, nu ligt de nadruk op debatteren.
Wekelijks staat er een onderwerp ter discussie, zoals de dictatuur van het politiek correcte denken of klimaatverandering.
,,De universiteiten geven nu veel meer een vakgerichte opleiding. Daardoor kom je in een klein wetenschappelijk milieu terecht. Wij willen de aanzet tot uitwisseling van ideeën geven’’, zegt Eva De Vlieger.
Geregeld zijn er activiteiten samen met de oud-leden, de senior van de bende is eind de tachtig. ,,Het klikt heel goed tussen de generaties. We zijn allemaal vrijdenkers, kritisch ingesteld, vrijzinnig. Het ongebonden denken kenmerkt ons, en dat zorgt voor een heel aparte sfeer’’, zegt ze. Dat de ouderen er belang aan hechten om de Vlaamse Leeuw of het Wilheminus te zingen, vindt ze niet erg. ,,Wij zingen niet meer mee, maar respecteren de traditie.’’